Anayasa Mahkemesi Nedir? Anayasa Mahkemesini Görevi?

Anayasa Mahkemesi Nedir? Anayasa Mahkemesini Görevi? Anayasa Mahkemesinin Yetkileri Nelerdir?

Anayasa Mahkemesi Nedir? Anayasa Mahkemesini Görevi?
Editör: Necati Meral
04 Mart 2021 - 02:59
 

Anayasa Mahkemesi Nedir?

 

Anayasa Mahkemesi 1960 darbesi sonrasında yapılan 1961 anayasa değişikliğiyle Türk Hukuk Sistemi içerisine dahil olmuştur. 

Anayasa Mahkemesinin 15 üyesi vardır. Bu 15 üyenin 12 tanesi Cumhurbaşkanı tarafından atanırken diğer 3 üye ise TBMM tarafından atanmaktadır. Göreve başlayan üyeler 12 yıl boyunca görev yapar. Türk yargı sistemi içerisinde en geniş yetkiye sahip mahkemedir, hatta adı ‘’Yüce Divan’’ olarak da bilinmektedir. 

Anayasa Mahkemesi yapı olarak ABD’deki ‘’Supreme Court of the United States’e benzer. ABD’deki bu yüksek mahkeme tıpkı Anayasa Mahkemesi gibi en yetkili mahkemedir. Birçok gelişmiş ülkede Anayasa Mahkemesi ile benzer işlevlere sahip yüksek mahkemeler bulunur. Hatta Osmanlı İmparatorluğunda  Kanun-i esasi(1876) ile Osmanlı hukukuna dahil olan Divan-ı Ali de benzer işlevleri görmektedir.

Anayasa Mahkemesinin kararları anayasa maddeleriyle neredeyse aynı güce sahiptir. Yani Anayasa Mahkemesinin kararları anayasa maddeleriyle beraber normlar hiyerarşisinin en tepesinde bulunur. Anayasa Mahkemesi kararları; kanunlardan, KHK’lerden, Cumhurbaşkanı Kararnamelerinden daha büyük etkiye ve güce sahiptir.


 

Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri Nelerdir?

 

Anayasa mahkemesi, meclis tarafından çıkarılan kanunların ve Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan kararnamelerin anayasaya uygun olup olmadığını inceler. Anayasaya uygunluk 15 üyenin yaptığı seçimle tespit edilir. Anayasa aykırı olduğu tespit edilen kanun ya da kararnameler iptal edilir, yürürlükten koşulsuz-şartsız kalkar.

Partileri kapatma yetkisi anayasa mahkemesine aittir. Bir siyasi partinin anayasal düzeni ortadan kaldırmaya dair girişimleri Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tespit edilip Anayasa Mahkemesine sevk edilirse Anayasa Mahkemesi o partiyi kapatma yetkisine sahiptir. Parti kapatma davası en yüksek oya sahip siyasi partiler tarafından da açılabilir. 

Anayasa Mahkemesinin bir diğer görevi de kendilerine yapılan bireysel hak ihlali başvurularını değerlendirmektir. Anayasa Mahkemesinin ‘’hak ihlali’’ vardır diyerek alt mahkemeye gönderdiği sonuç anayasanın 153. maddesi gereğince uygulanmak zorundadır. 

Anayasa Mahkemesinin bir başka görev ve yetkisi de bazı kişileri ‘’Yüce Divan’’ sıfatıyla yargılamaktır. Cumhurbaşkanını, Cumhurbaşkanı Yardımcılarını, Bakanları, Meclis Başkanını, Başsavcıları, Genelkurmay Başkanını, Hava-Kara-Deniz Kuvvetleri komutanlarını görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divan’da yargılama yetkisine sahiptir. 

Anayasa Mahkemesi siyasi partilerin mali denetimini yapmakla da yükümlüdür, ‘’Partilere gelen paraların kaynağı nedir, paralar nerelere harcanmış?’’ gibi soruların cevaplarını arar ve tespit eder.  

Anayasa Mahkemesi milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarına karşı yapılan başvuruları karara bağlamakla yükümlüdür.

 

Genel olarak Anayasa Mahkemesinin işlevi kişilerin hak ve özgürlüklerini korumak ve siyasal iktidarı yurttaşların lehine olacak şekilde sınırlamaktır. 
Anayasa Mahkemesinin varlığı Hukuk Devlet ilkesinin temel şartıdır.


Yazan: Necati Meral


 

YORUMLAR

  • 0 Yorum